ENCOD BULLETIN 56

Tien maanden nadat er bij hem een hersentumor werd ontdekt, is Jan van der Tas, ex-bestuurslid van ENCOD, overleden op 10 september 2009.

Jan van der Tas werd geboren in Den Haag in 1928. Als jongeman onderging hij de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, in zijn geval waren dat de hongerwinters en de permanente angst om opgepakt te worden om gedwongen aan de slag te gaan in de Duitse fabrieken.

Na een korte periode bij de Nederlandse Marine, begon Jan zijn carrière in 1960 als lid van het Nederlandse diplomatieke corps in Brussel waar hij getuige was van de geboorte van de Europese Unie, toen nog onder de vorm van de ‘Europese Gemeenschap voor Kool en Staal’. De ervaring die hij sindsdien opdeed was enorm.

“Wij hoopten niet alleen formules te vinden om nieuwe oorlogen te vermijden. Wij hoopten verder te gaan en alle talenten in Europa te verzamelen en hen constructief samen te laten werken om een beleid tot stand te brengen dat welvaart zou genereren voor iedereen. Dat was onze mooie theorie, maar met de jaren zagen we hoe tegenstrijdige belangen van landen, bedrijven en individuen de spontaniteit van het idee de das omdeden.”

Na opdrachten in Indonesië, Frankrijk, Mexico en Engeland werd Jan Nederlands ambassadeur in Syrië en Duitsland tot zijn pensionering in 1993. Rita Süssmuth, parlementsvoorzitster voor de Duitse Christendemocraten (CDU) inspireerde zijn tweede carrière als hervormer van het drugbeleid. Verwijzend naar het liberale drugbeleid dat Nederland beroemd had gemaakt eind jaren ’70, had zij hem verteld dat een klein land zoals Nederland gelukkig de mogelijkheden had om een pioniersrol te spelen bij het oplossen van sociale vraagstukken, die grotere - en ‘tragere’ - landen slechts langzaam schijnen te doorgronden.

Drugs waren echter een volledig vreemde materie voor hem. Zijn interesse in drugbeleid kwam natuurlijk tot stand tijdens zijn aanstelling in Bonn, die samenviel met een langdurig diplomatiek conflict tussen Duitsland en Nederland over het drugbeleid. Zijn favoriete psychoactieve substantie was legaal: bier. Vooral de Belgische bieren, zoals Duvel, lagen goed in de smaak. Op suggesties om eens een andere drug uit het uitgebreide legale en illegale gamma te proberen, ging hij nooit in.

Zijn interesse in de drugthematiek was zuiver intellectueel en principieel. Voortdurend verfijnde hij zijn standpunten en verklaringen. Dikwijls op basis van zijn grondige kennis en inzicht in de werking van de bureaucratie in Den Haag, Brussel, Wenen en New York. Iedereen die plannen had om actief te lobbyen in ‘Brussel’ kon rekenen op leerrijk advies over de ingewikkelde structuren van de Europese Unie, doorspekt met anecdotes uit zijn jaren ervaring in diplomatieke dienst.

“We moeten niet tegen elke prijs accepteren dat er een centraal Europees drugbeleid zou ontstaan. Een van boven uit gedirigeerde integratie van de verschillende standpunten in de individuele landen kan er toe leiden dat efficiënte methodes gebaseerd op volksgezondheid worden opgeofferd voor een agenda die zich enkel toespitst op de openbare orde en de strijd tegen de misdaad. Anderzijds lijkt het een goed idee als de Europese Unie een tegengewicht vormt voor de VS-druk op de Verenigde Naties om vast te houden aan het huidige repressieve pad. Er is dus nood aan een aantal gemeenschappelijke principes, waarbij we aanvaarden dat we het niet over alles eens kunnen zijn, zonder het wederzijds respect uit het oog te verliezen.”

Jan was vele jaren bestuurslid van de Nederlandse Stichting Drugsbeleid en van ENCOD tussen 2005 en 2007. Hij was een drijvende kracht achter activiteiten van beide organisaties, vooral als het lobby betrof.

“We moeten streven naar een situatie waarbij burgerorganisaties regelmatig proberen bij te dragen aan het drugdebat door goedgeformuleerde en -geargumenteerde reacties op bepaalde gebeurtenissen of ontwikkelingen in het drugbeleid in de media. Wij moeten een gemeenschappelijke databank aanleggen van betrouwbare argumenten die mensen kunnen gebruiken zodra de mogelijkheid zich voor doet.”

Vaarwel Jan. We zullen je stimulerende aanwezigheid en warme persoonlijkheid missen.

Freek Polak en Joep Oomen