ENCOD BULLETIN 73

Een realistische analyse van kosten en baten van het huidige drugbeleid toont aan dat het totaalverbod geen problemen oplost en bovendien een belangrijke factor is bij de belangrijkste economische en menselijke kosten die de uitsluiting en stigmatisering van druggebruikers aanmoedigen.

Als we dit scenario willen veranderen, is het belangrijk dat we een idee hebben van het gewenste maatschappijmodel en de middelen die nodig zijn om het verschil te maken. In veel landen worden beslissingen in verband met drugbeleid sinds jaar en dag genomen door politieke leiders en georiënteerd door internationale overeenkomsten en conventies die geen rekening houden met het bestaan van belangrijke deelnemers, zijnde gebruikers, boeren en gezondheidswerkers.

A different model of decision making and a real drug policy reform are issues that do not relate merely to public administration, to a specific political party or the responsibilities of certain political leaders. It is the society as a whole that should guide its own process of change.

Een ander besluitvormingsproces en een echte hervorming van het drugbeleid komen er niet alleen door het openbaar ambt, de acties van een politieke partij of de verantwoordelijkheden van bepaalde politieke machthebbers. De maatschappij als geheel moet zelf het voortouw nemen om het hervormingsproces te leiden.

Je kan geen bevredigend en effectief beleid uitdokteren zonder de stevige inbreng van betrokken burgers. Je kan ook geen hoofdrolspeler in het veranderingsproces zijn als mensen vervreemd zijn door een status quo dat de maatschappij voedt met angst en voorgedefinieerde “waarheden”.

In de meeste Europese landen en zelfs op VN en EU niveau, bestaan er officiële en informele bevragingen van de burgermaatschappij. Maar het drugbeleid blijkt veruit het minst gevoelig voor nieuwe ideeën vanuit de burgermaatschappij. Iedereen die deze consultatierondes door regeringen en multilaterale internationale organen heeft gevolgd, moet toegeven dat er er iets ontbreekt in het drugbeleidsveld.

Hoewel we enerzijds bevestigen dat er wel consultatiestructuren voorzien zijn voor het drugbeleid, stellen we ons toch vragen bij de resultaten van deze dialoog naar impact op het eigenlijke veranderingsproces. Twee belangrijke factoren dragen bij tot het efficiëntietekort. Enerzijds is er de vorm van de dialoog waarbij men groepen met diametraal tegenovergestelde meningen bij elkaar brengt om tot een “definitieve” consensus te komen in een eenduidige aanbevelingstekst. Dit is te vergelijken met een regering die beslist dat de belanghebbenden bij een nieuwe tabaksregulering, nl. de tabaksindustrie en gezondheidsspecialisten, samen een éénduidige lijst met aanbevelingen moeten produceren. In de praktijk zal het resultaat neerkomen op de ‘grootste gemene deler’ die uiteindelijk nauwelijks invloed zal hebben op de beleidskoers.

Een tweede belangrijke factor heeft te maken met de luisterbereidheid van democratische regeringen die transparantie en participatie dikwijls zien als aanvinkhokjes onderweg naar een beslissing die in de hoofden al genomen is. Vandaag worden zelfs de stevigste democratieën gehinderd door machtige lobbygroepen. Het politieke bedrijf wordt zwaar gedomineerd door een “twee-sectoren model” – de overheid en de markt - waarbij de mogelijkheden van de burgermaatschappij om haar stempel te drukken op belangrijke beleidsbeslissingen ernstig worden ingeperkt..

We kunnen van mening verschillen over bepaalde zienswijzen of methodieken om onze doelstellingen te bereiken. Sommige organisaties of activisten willen blijven werken met overheden met de bedoeling geleidelijke veranderingen te bereiken door dialoog en gemeenschappelijke projecten, terwijl anderen liever onafhankelijk werken en de druk opvoeren door oppositie of door goede oplossingen op de rand van het wettelijke al in de praktijk te brengen. Verschillende standpunten zijn een meerwaarde. De zaak loopt pas fout bij absolutistische en realiteitsongevoelige standpunten.

Bij het tot stand komen van een nieuw drugbeleid moeten we samen de verantwoordelijkheid opnemen om naar verandering te werken. De actieve deelname van de burgermaatschappij vanuit verschillende sectoren en niveaus is essentieel in het proces. Het publieke debat moet daarbij gevoed worden met wetenschappelijk bewijs dat ideeën verduidelijkt bij de zoektocht naar veranderingsstrategieën. We moeten onthouden dat we zelfstandig standpunten kunnen innemen als entiteit bezig met zoeken, beslissen, barsten maken, nieuwe redeneringen en mogelijkheden scheppen, niet door ons aan te passen aan de wereld maar door actief onze plaats op te eisen.

We weten dat burgers gehoord moeten worden, want zij zijn degenen die het proces moeten leiden dat hun eigen gezondheid en sociale omstandigheden bepaalt. Vandaag zal deze stem enkel begrepen worden als regeringen begrijpen dat de deelname van de burgermaatschappij niet alleen een kwestie van recht en gelijkheid is, maar gewoon de beste manier om de uitdaging van een efficiënte besteding van beleidsmiddelen aan te pakken.

Een betekenisvol engagement van de burgermaatschappij is de ruggengraat van de democratie en elke dag moeten we ons bewust zijn van deze waarheid.

Door Marisa Felicissimo, lid van het ENCOD stuurcomité en Michaela Bitarello, Doctor in de Psychologie